THE LESSONS FROM NATURE (Chiang Dao, Thailand)

IMG_5429

THE LESSONS FROM NATURE

Chiang Dao, Thailand

การเดินทางสั้นๆ ที่เปลี่ยนมุมมองและความคิดของเราไปจากเดิม
ป่าคือต้นกำเนิดของชีวิต คือเครื่องหมายของการดำรงอยู่ของมนุษย์และสิ่งมีชีวิตทั้งหลาย
แม้เทคโนโลยีในปัจจุบันจะพัฒนาหรือก้าวหน้าไปมาก แต่อีกด้านนึงผลผลิตจากป่ามากมายที่ถูกมนุษย์เราริบรอนไป และไม่เคยทดแทนกลับคืน เราเป็นคนนึงที่เชื่อว่าถ้าวันโลกแตกมาถึงวันนั้นคือวันที่ต้นไม้สูญหายไปจากโลกนี้ ถ้าเราตระหนักได้ว่ามันมีความสำคัญเทียบเท่ากับอากาศที่เรายังต้องใช้หายใจ และทั้งเราทุกคน ทั้งทุกสิ่งมีชีวิตคือเจ้าของโลกร่วมกัน ทุกสิ่งคือการหยิบยืมจากธรรมชาติมาเพียงชั่วคราว และสุดท้ายก็ต้องคืนกลับไปสู่พื้นดิน ซึ่งไม่ดีกว่าหรอ หากเราจะดำเนินชีวิตไปด้วยการอยู่ร่วมกันแบบแบ่งปัน ไม่เบียดเบียน รักษาสมดุล รับผิดชอบต่อกัน เพื่อคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืน

1F4DB088-0EAF-4FD7-942B-15B12C18D7C1-2.jpg

เราสองคนหอบกระเป๋ามาเชียงใหม่กันอย่างกระทันหัน เพียงเพราะพี่มลบอกว่าอีกสองวันจะมีการเข้าป่าเพื่อไปเก็บน้ำผึ้งเดือนห้าจากป่าชุมชนบ้านหัวทุ่ง เชียงดาวกัน ด้วยความอยากรู้ว่าวิธีการนั้นเป็นยังไงเราจึงขอติดตามไปในทริปนี้ด้วย ซึ่งจะการเก็บน้ำผึ้งนี้ป่าจะเกิดขึ้นทุกปี และเก็บเพียงแค่ครั้งเดียวเท่านั้น โดยจะเก็บแต่ส่วนรังที่สะสมน้ำผึ้งและขี้ผึ้ง(รังส่วนที่ผึ้งทิ้งไปแล้ว) พื้นที่ที่เป็นรังตัวอ่อนและนางพญายังคงถูกรักษาไว้เพื่อให้ขยายพันธุ์ในปีต่อๆ ไป

Processed with VSCO with a2 preset

เรามาถึงเชียงดาวกันก็เป็นตอนฟ้ามืดแล้ว พวกเราพักกันที่มาลาดาราดาษ บ้านอันแสนน่ารักและอบอุ่นของพี่โรสและพี่โอ๊คที่ตั้งใจพัฒนาที่นี่ให้เป็นศูนย์การเรียนรู้เล็กๆ ให้กับชุมชนและคนที่สนใจวิถีชีวิตในแบบที่ดำเนินควบคู่ไปกับธรรมชาติแบบยั่งยืน

000036

000037

000034

000041

ทุกคนตื่นกันแต่เช้าตรู่ อาบน้ำและทานข้าวเช้าฝีมือน้องๆ แก๊งค์ถิ่นนิยมพร้อมกัน
หลังจากอิ่มท้องพวกเราก็เก็บของจำเป็นและข้าวน้อยห่อใบตองที่น้องๆ ทำไว้ให้ลงกระเป๋า เตรียมพร้อมสำหรับเข้าป่ากันวันนี้

000044

000043

ก่อนเข้าป่า เราแวะเปลี่ยนรถกันที่บ้านพี่มล ได้เจอกับคุณแม่ผู้ที่ทำขนมจีนน้ำเงี้ยวได้อร่อยที่สุด
และอุ้ยคำที่จะเป็นคนสอนเราแยกน้ำผึ้งกับเอาขี้ผึ้งไปทำแว๊กซ์ในตอนเย็น

000046

000045

000047

Processed with VSCO with j5 preset

L1007331

L1007336

น้ำผึ้งป่าเดือนห้า ป่าต้นน้ำชุมชนบ้านหัวทุ่ง อ.เชียงดาว

การที่เราได้ตามเข้าไปเก็บน้ำผึ้งนั้น มันสะท้อนอะไรได้หลายอย่าง ความผูกพันระหว่างป่าและชุมชนที่นี่ เพราะน้ำผึ้งป่านั้นเป็นผลผลิตที่เกิดจากความอุดมสมบูรณ์ของป่าชุมชนบ้านหัวทุ่ง ที่ดูแลอนุรักษ์โดยชาวบ้านในชุมชนไม่ว่าจะทั้ง ปลูกป่า เฝ้าระวังไฟป่า ดูแลการลักลอบทำลายป่า ถนอมจนทำให้ระบบนิเวศในป่าเกิดความสมบูรณ์ยาวนานเกือบ 100 ปี และมีรังผึ้งรังใหญ่อย่างที่เราเห็น

E01BE234-31BB-4954-99DB-C91CC13F5EBD

ในป่าเต็มไปด้วยความหลากหลายของพืชพรรณ สมุนไพรมากมาย มีสัตว์น้อยใหญ่ นกหลากสายพันธุ์ แมลงต่างๆ รวมถึงผึ้งหลวง ที่มาอาศัยทำรังอยู่บนต้นตะเคียนยักษ์

S__8167536

L1007373

พี่มลอธิบายและย้ำกับเราเสมอว่าการเก็บน้ำผึ้งป่าในแต่ละปี จะเก็บแต่ส่วนรังที่สะสมน้ำผึ้งเท่านั่นไม่มีการตัดหรือโค่นลงมาทั้งรัง พื้นที่รังตัวอ่อนและนางพญาชาวบ้านที่นี่จะคงรักษาเอาไว้เพื่อให้เค้ายังสามารถขยายพันธุ์ต่อไปและเพื่อสำหรับปีหน้า เราจะได้กลับมาเพื่อเก็บน้ำผึ้งกันอีก

L1007376

พวกเราเริ่มต้นด้วยนำของเส้นไหว้มาขอขมาเจ้าป่าเจ้าเขา และขอขมาผึ้งหลวงในการขอเก็บผลผลิตครั้งนี้ไปใช้ประโยชน์

L1007352

L1007385

พระเอกคนเก่งของพวกเราวันนี้ ผู้ที่ชำนาญเรื่องการเก็บน้ำผึ้งกำลังเตรียมอุปกรณ์ต่างๆ ที่ต้องใช้เพื่อปืนขึ้นต้นตะเคียนที่สูงราว 20 เมตร และต่อสู้กับหมู่หมวลผึ้งนับร้อยๆ ตัว

L1007382
ภมร คือแมลงที่มีลักษณะคล้ายผึ้ง แต่ตัวจะเล็กกว่าและไม่มีเหล็กใน

L1007343

L1007339

ซึ่งผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งป่าที่ได้มาในแต่ละปี ก็จะทำการเอาไปจำหน่ายบางส่วน บางส่วนแบ่งปันให้คนในชุมชนได้ทานเป็นยา และรายได้จากการจำหน่ายทั้งหมด นำไปเข้ากองทุนเพื่อใช้ฟื้นฟูป่าแห่งนี้ต่อไปนับได้ว่า เป็นผลิตภัณฑ์ที่เกิดจาก คนดูแลป่า ป่าดูแลผึ้ง และผึ้งก็ให้รายได้ไปดูแลป่าคืนกลับเป็นวงจรเกื้อกูลแบบนี้ต่อไป นี่คือตัวอย่างการใช้ประโยชน์จากป่าแบบยั่งยืนของชุมชนเล็กๆ ใน อ.เชียงดาว จ.เชียงใหม่

เมื่อเตรียมพร้อมกันหมดแล้ว พวกเราก็เริ่มจุดควันกันและส่งไปใจกับพี่(ชื่อพี่ที่เก็บน้ำผึ้ง)
ทุกก้าวปีนป่ายไปด้วยความชำนาญและคล่องแคล่ว ไม่นานพี่เค้าก็พาตัวเองขึ้นไปถึงรังผึ้งหลวงรังแรก
ควันสีขาวพวยพุ่งอยู่บนยอดไม้ เสียงหึ่งๆ กระจายมาพร้อมผึ้งหลวงมากมายที่แตกรังบินปกคลุมไปทั่ว
พวกเราที่คอยมองจากด้านล่างต่างมานั่งรมควันจนตัวอาบไปด้วยกลิ่นไหม้ แต่อย่างนั้นทุกคนก็ต่างยินดีเพื่อแลกกับการที่ผึ้งจะไม่ยิงเหล็กในเข้าใส่

L1007375

เรานั่งกันอยู่ตรงนั้นอยู่ร่วม 4 ชั่วโมง แสบหูแสบตา แต่ก็ไม่วายแหงนมองและให้กำลังใจไปให้พี่ที่ปีนขึ้นไปเก็บน้ำผึ้งบนต้นตะเคียนยักษ์อีกทั้งยังปีนตัวเปล่า เวลาผ่านไปน้ำผึ้งถูกลำเรียงลงมาให้คนข้างล่างได้ช่ืนใจ ชื่นคอ สำหรับพวกเราแล้วนี่ถือเป็นครั้งแรกในชีวิตที่ได้ลิ้มลองกินน้ำผึ้งสดๆ ตรงจากรังแบบนี้

L1007402


สีของรังและรสชาติของน้ำผึ้ง ทั้งอร่อยและสวยงามเกินจะบรรยาย หยดสีทองอร่ามบริสุทธิ์เพียงน้อยเดียวก็หวานชุ่มไปทั้งคอ แม้เราจะได้กินน้ำผึ้งอยู่เป็นประจำ แต่การได้ลิ้มลองรสชาติที่ธรรมชาติสร้างสรรค์มาจริงๆ สดๆ ก็เป็นเรื่องตื่นเต้นไม่น้อย

L1007400

ผึ้ง สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่น่าทึ่งและประทับใจ ที่หลายคนอาจมองข้ามหรือลืมนึกไปว่าผึ้งนั้นคือตัวการสำคัญที่ทำให้ป่าเกิดความสมบูรณ์และสมดุล  ผึ้งคือนักเพาะปลูกป่าที่เก่งอันดับหนึ่งเค้าจะช่วยผสมเกสร ขยายพันธุ์ไม้ต่างๆ และแน่นอนว่าธรรมชาติไม่เคยลืมเรื่องการสร้างสรรค์สิ่งสวยงาม รังผึ้งคือผลงานศิลปะและสถาปัตยกรรมชั้นเยี่ยมที่มนุษย์เองยังเอามาลอกเลียนแบบ

L1007392

L1007401

L1007409

ทั้งหมดคือการเรียนรู้เพื่อใช้ประโยชน์จากผืนป่าแบบยั่งยืนของชุมชนเล็กๆ ที่นี่
อย่างที่เราบอกไว้ว่าวิธีการเก็บน้ำผึ้ง การไล่ผึ้งของชาวบ้านที่นี่ที่ไม่ทำร้ายธรรมชาติหรือทำลายสมดุลของป่าให้เสียหาย หยิบยืมมาเท่าที่จำเป็นพึ่งพาอาศัยกันเพราะถือว่าป่าคือบ้าน คือแหล่งที่มา ต้นกำเนิดของวิถีชีวิตที่ดี เป็นการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติแบบมีคุณภาพและยั่งยืนจริงๆ

5D0090F0-F1EE-44E5-BB27-B35DD7954F27

5799D559-D521-49D6-9275-83F4E7DDCA5E

น้ำผึ้งที่เราได้มาเปรียบเป็นผลผลิตแสนพิเศษ เต็มไปด้วยคุณค่าที่ธรรมชาติมอบให้แก่มนุษยเราไว้เติมความหอมอร่อย น้ำผึ้งทุกหยด รังทุกส่วนไม่มีการเหลือทิ้งแต่ละส่วนถูกแยกนำไปใช้ประโยชน์ต่างๆ ทั้งปรุงรส ไปจนถึงใช้เป็นยารักษาโรคที่ช่วยชีวิตมนุษย์มานานหลายพันปีมาแล้ว

โดยธรรมชาติผึ้งหลวงจะบินสูง และเลือกที่ทำรังสูง เกสรดอกไม้ส่วนใหญ่ที่เอามาทำน้ำหวานที่อยู่ในระดับเดียวกันก็เลยมีฤทธิ์เป็นสมุนไพรไปในตัว และน้ำผึ้งหลวงแต่ละรังก็มีรสชาติ สี สรรพคุณไม่เหมือนกัน
เพราะแต่ละบริเวณของป่าที่ผึ้งทำรังก็โอบล้อมด้วยพืชพรรณที่แตกต่างกันไป น้ำผึ้งที่ได้ในแต่ละปีจึงกลายเป็นเหมือนสื่อที่บอกเล่าเรื่องราวของป่าที่เกิดขึ้นในปีนั้นๆ ด้วย

L1007361

IMG_1333

เมื่อเสร็จสิ้นภาระกิจของวันนี้ พวกเราก็ช่วยกันเคลื่อนย้ายรังผึ้งที่เก็บมาได้ มาคัดกรองในกระบวนการต่อไป พี่มล พาอุ่ยคำมาสอนพวกเราเพื่อเรียนรู้วิธีการแยกน้ำผึ้งออกจากรัง วิธีการคั้นและกรองเพื่อให้ได้น้ำผึ้งที่สะอาด บริสุทธิ์ ส่วนกากที่เหลือก็นำมาต้มทำแวกซ์หรือขี้ผึ้งนั่นเอง ในอดีตคนโบราณจะนำขี้ผึ้งมาทำเป็นเทียนไขหรือใช้ทาผิว ทาปากในฤดูหนาว ซึ่งต่อจากนี้พวกเราเองก็จะเอาขี้ผึ้งที่ได้มาทดลองทำเครื่องสำอางใช้กันสนุกๆ จากสีที่ได้จากธรรมชาติด้วย

L1007412

D5AEB07B-203E-48CF-8460-67865A02C034.jpg

IMG_1347
เมื่อแยกน้ำผึ้งออกจนเหลือแต่กาก แล้วนำมาต้มและกรองออกมาจนได้เป็นก้อนขี้ผึ้งสีขาวนวลแบบนี้

ภารกิจของวันแรกได้จบลงอย่างสวยงามพร้อมกับทุกคนได้ทำความรู้จักกันมากยิ่งขึ้น ความเขอะเขินที่มีในทีแรกจางหายไป และเข้ามาแทนที่ด้วยบทสนทนาสนุกๆ มากมาย ลมเย็นจากของยอดดอยพัดลงมาสู่พวกเรา
ที่นั่งเล่นกันที่ชานระเบียงบ้าน มีภาพเงาของดอยหลวงเชียงดาวเป็นที่พักสายตา
ก่อนบอกลากันเข้านอน พวกเรานัดแนะกันตื่นแต่เช้าเพื่อไปเดินเล่นที่ตลาดซื้อกับข้าวมาทำอาหารเช้าให้ทุกคนทานกัน รับบทเชฟโดยอีฟ หยก และพี่ป๋อง


S__8167531

วันที่สองเราตื่นกันแต่เช้าตรู่เพื่อมาเดินจ่ายตลาด ความน่ารักเล็กๆ ของคนเชียงดาวคือการทักทาย เวลาเราเดินผ่านแผงหน้าร้านด้วยคำนิ่มๆ ว่า “วันนี้ทานอะไรดีเจ้า” “ซื้อผักอะไรดีเจ้า”
เราแยกย้ายกันไปซื้อวัตถุดิบที่ต้องใช้ เมนูวันนี้ของพวกเราคือ วุ่นเส้นผักกาดดองผัดไข่ ผัดกระเพาไก่ ซุปไก่ และเนื้อตุ๋นยาจีน เรากันแค่เดินปราดเดียวก็บอกได้เลยว่า การใช้ชีวิตของคนที่นี่คือ คำว่าพออยู่ พอกิน เราซื้อของในราคาเกษตรกร ไม่เอาเปรียบแถมให้เพิ่มด้วยซ้ำ พ่อค้าแม่ค้ามีความสุขที่ได้ส่งต่อผลผลิตไปสู่คนกิน

S__8167534

S__8167533

000040

หลังจากมื้อเช้าแสนอร่อย วันนี้เป็นอีกวันที่เราได้เรียนรู้ในห้องเรียนธรรมชาติผู้สร้างและผู้ให้ที่ยิ่งใหญ่ที่สุด ทุกอย่างเกิดมาด้วยความสัมพันธ์ที่สอดคล้องกัน ไม่มีถูกหรือผิดแต่สอนให้เราเรียนรู้ความเป็นไป เป็นอยู่ สังเกตุรายละเอียด มองเห็นความงามแม้ในก้อนดิน ก้อนหินที่บางครั้งคนเราตีราคาว่าไร้ค่า

5DB9493C-8C95-4588-895F-5AF9FFC8F888

เราเดินกันจาก มาลาดาราดาษไปยังหน้าผาหิน อีกที่ที่รวมหินสีโทนสวยของเชียงดาวเอาไว้

09EA82FA-BAB0-43D4-B3AC-AC08DCAFB8AA

พี่โอ๊คเล่าให้พวกเราฟังถึงที่มาของหินตะกอนหรือหินชั้น (Sedimentary rock) คือ หินซึ่งเกิดจากการสะสมของตะกอนอย่าง ก้อนกรวด เม็ดทราย ซากพืชและสัตว์ที่ถูกพัดพาไปโดย น้ำ ลม หรือธารน้ำแข็ง แล้วทับถมกันเป็นเวลานานจนจับตัวกันแข็งกลายเป็นหิน ขั้นของและสีของหินตะกอนสามารถบอก อายุ เรื่องราวของการกำเนิดหรือสภาพแวดล้อมในอดีตได้ว่าแถบนั้นเคยเป็นป่าเขาหรือท้องทะเลมาก่อน อีกหนึ่งทางที่เราสามารถเรียนรู้ประวัติศาสตร์โลกจากก้อนหินก้อนเล็กๆ ได้ ส่วนมากเราสามารถพบเจอหินตะกอนได้ตามภูเขา ลำน้ำ หรือชายทะเล วิธีดูง่ายๆ เบื้องต้นก็แค่มองหาก้อนที่เนื้ออ่อน และลองขูดกับหินเนื้อแข็งดู ถ้าขูดแล้วได้สีออกมาง่ายดายก็เป็นว่าใช้ได้

1717AA02-FA79-4800-96FE-B6CDB7BEF19E

IMG_1522

Processed with VSCO with c8 preset
Processed with VSCO with c8 preset

เรานำหินตะกอนที่สีสวยๆ และมีเนื้ออ่อนพอที่จะมาขูด มาบดได้ โทนสีที่เราเก็บมากันได้มีทั้ง สีเหลือง แดง ส้ม ฟ้าและเขียวตุ่นๆ เป็นสีเฉดเอิร์ทโทนของจริง เรานำหินที่ได้มาตำจนแตกเป็นผง และร่อนในตะแกรงให้เหลือส่วนที่ละเอียดที่สุด จากนั้นก็หยดน้ำเล็กน้อยแล้วใช้แท่นแก้วบดสีกับแท่นหินแกรนิต จนได้เป็น Pigment สีเนื้อเนียนละเอียด วิธีการนี้คือวิธีการเดียวกันกับที่ศิลปินทั่วโลกต่างใช้เพื่อเขียนรูป วาดผนังมาแล้วนับหลายพันปีและในปัจจุบันก็ยังคงมีอยู่

บนโลกของเราเต็มไปด้วยสีสันสวยๆ ที่ได้จากหินและแร่มีมากมาย หินต่างที่ก็ให้โทนสีที่ต่างกัน

A5AE1CE5-C86D-486F-A9C0-0E81CB978716

เนื้อสีละเอียดที่ได้แล้ว เราสามารถนำมาเป็นสีสำหรับวาดลงบนกระดาษ หรือจะเอามาแต่งหน้าก็ยังได้ พวกเราเลยทดลองทำเมคอัพแฮนเมคเล็กๆ กันขึ้นมาโดยนำขี้ผึ้งที่เก็บมาได้เมื่อวาน มาผสมกับสีของพี่โอ๊ค โดยมีพี่แพรรี่พายเป็นคนแต่งแต้มให้

ART_3619

S__8167529

ความสวยของสีที่มาจากธรรมชาติ คือมันไม่ว่าจะโทนไหนก็กับผิวของเราได้อย่างกลมกลืนเป็นธรรมชาติ

59126CEE-535F-47E3-A1B0-ED7B5A9A35DF

IMG_1255

S__8167530

Processed with RNI Films. Preset 'Technicolor 2 HC'

ธรรมชาติคือแม่และครูที่ยิ่งใหญ่ คือผู้สรรค์สร้าง ทุกสิ่งที่ปรากฎขึ้นบนโลกของเราตั้งอยู่บนสมดุลอันละเอียดอ่อน ทุกอย่างเชื่อมต่อสัมพันธ์กันเป็นวงจรชีวิต เราจำเป็นต้องเรียนรู้ที่จะรู้จักและเคารพสมดุลนั้นๆ
เพราะป่าเขา แม่น้ำ มหาสมุทร ทุกอย่างไม่ได้เป็นเพียงของคนใดคนหนึ่ง แต่มันคือขุมสมบัติที่มีค่ายิ่งของพวกเราทุกคน ช่วยกันดูแลคนละนิดละน้อย เพื่อให้บ้านของเราน่าอยู่ไปอีกยาวนาน

ที่เชียงดาว พี่มล พี่โอ๊ค พี่โรสและชาวบ้านคือตัวอย่างที่สอนพวกเราให้รู้จักคำว่าสมดุลนั้นให้ชัดเจนยิ่งขึ้น ป่าซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดของชีวิตและปัจจัยสี่ พวกเราดำรงอยู่ได้ด้วยการยืมผลพวงประโยชน์จากธรรมชาติอย่างไร ก็ต้องไม่ลืมที่จะดูแลทดแทนกลับไปด้วยอย่างนั้น ดูแลรักษา รับผิดชอบให้เกิดเป็นสมดุลที่อยู่กันอย่างเกื้อกูลเป็นวงจรที่ยั่งยืน

ขอบคุณพี่มล พี่โอ๊ค พี่โรส พี่แพร พี่มิ้น น้องๆ แก๊งค์ถิ่นนิยมและทีมเชียงดาวทุกคนที่ได้มาเจอกัน และให้โอกาสหยกกับอีฟได้ติดสอยห้อยตามไปด้วย แม้จะเป็นช่วงเวลาสองวันสั้นๆ แต่ทุกนาทีอัดแน่นไปด้วยประสบการณ์คุณภาพ รอยยิ้มและเสียงหัวเราะ ทุกคนคือต้นแบบของความทุ่มเท และจริงใจที่แท้จริง

เราสองคนจะรีบกลับไปอีกเร็วๆ นี้
ภารกิจต่อไปจะเป็นยังไง ถ้าใครอยากรู้รอติดตามได้เลย

Love,
Mars

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s